Chuyên mục

📚

Thành ngữ, tục ngữ có chữ "trời"

Giải nghĩa – nguồn gốc – cách dùng các câu có chữ trời: mưu sự tại nhân thành sự tại thiên, người tính không bằng trời tính, trời sinh voi trời sinh cỏ, trời không chịu đất thì đất phải chịu trời, trời đánh tránh bữa ăn, ăn ở như trời (ở có trời), đội trời đạp đất, trời cho, ý trời, tại trời; câu nào khuyên cố gắng, câu nào an ủi khi thất bại, câu nào dùng sai hay gặp.

10 bài viết

Số phận, phận người trong tục ngữ ca dao

Cách người Việt nói về "số", "phận", "duyên": giàu nghèo có số? (và câu ngược lại "có làm thì mới có ăn"), "chạy trời không khỏi nắng", "sống chết có số", ca dao thân phận "thân em như…", "phận gái mười hai bến nước", "duyên số", "có duyên không phận"; những cặp tục ngữ nói ngược nhau và vì sao cả hai cùng sống.

10 bài viết

📚

May, rủi, hên, xui: từ vựng ba miền

Lịch sử và sắc thái từng từ: may, rủi, hên, xui, xui xẻo, đen đủi, đỏ (số đỏ), vận, vận hạn, phúc – hoạ, hú vía, trúng mánh, ăn may, gặp thời, lỡ vận; từ Nam Bộ và từ Bắc Bộ; từ gốc Hán Việt và gốc thuần Việt; tiếng lóng giới trẻ về may rủi; dịch "lucky", "unlucky" sang tiếng Việt cho trúng sắc thái.

10 bài viết

📚

Điển tích Hán Việt về may rủi

Điển tích và thành ngữ Hán Việt: Tái ông thất mã (họa phúc khôn lường), họa vô đơn chí phúc bất trùng lai, bĩ cực thái lai, khổ tận cam lai, thủ chu đãi thố (ôm cây đợi thỏ), thiên thời địa lợi nhân hòa, mệnh hệ, thời thế tạo anh hùng, nhất nghệ tinh nhất thân vinh; kể chuyện gốc, nghĩa, cách dùng hôm nay.

10 bài viết

📚

Chữ "mệnh" trong văn chương Việt

Số phận trong văn học: "chữ tài chữ mệnh" và thuyết tài mệnh tương đố trong Truyện Kiều, Cung oán ngâm khúc, thơ Hồ Xuân Hương về phận người, ca dao than thân, truyện cổ tích nghèo – giàu (Cây khế, Tấm Cám) và "ở hiền gặp lành", văn học hiện đại kể người cưỡng lại số phận; đọc để hiểu, không để tin số.

10 bài viết

📚

Số phận qua các nền văn hoá

Người các nơi nghĩ về số phận và may mắn: ba nữ thần Moirai (Hy Lạp), nữ thần Fortuna và bánh xe vận may (La Mã), Norns (Bắc Âu), "que sera, sera", con số may – xui ở Trung Hoa, Nhật, phương Tây (số 4, số 13, thứ Sáu ngày 13), cỏ bốn lá, móng ngựa, mèo vẫy tay; vì sao biểu tượng may mắn giống nhau đến lạ.

10 bài viết

📚

Quan niệm dân gian về vận may

Vì sao có những quan niệm về vận may trong đời sống Việt: xông đất đầu năm, "đầu xuôi đuôi lọt", mở hàng, "của đi thay người", "tránh voi chẳng xấu mặt nào", năm tuổi, "trời mưa là lộc"; quan niệm từ đâu ra (nông nghiệp, tâm lý cộng đồng), cái gì là lời chúc tốt đẹp, cái gì dễ thành nỗi sợ; giữ nét đẹp, bỏ phần doạ.

10 bài viết

📚

Tâm lý học về may rủi

Vì sao ta thấy mình "đen": thiên kiến xác nhận, ảo tưởng kiểm soát, ngụy biện người chơi (chuỗi xấu rồi sẽ tới lượt tốt), thiên kiến hồi tưởng, thói quen "may mắn" của vận động viên, thí nghiệm chim bồ câu của Skinner, người lạc quan và người bi quan nhìn cùng một chuyện, quy kết thành công – thất bại cho trời hay cho mình.

10 bài viết

Xác suất đời thường: trùng hợp có hiếm không

Toán nhẹ nhàng cho chuyện may rủi: nghịch lý ngày sinh, trùng hợp tưởng hiếm mà hay xảy ra, hồi quy về trung bình (vì sao sau lần xuất sắc thường kém đi), thiên kiến người sống sót, chuỗi ngẫu nhiên nhìn như có quy luật, sét có đánh hai lần một chỗ, tung đồng xu, xác suất đi máy bay và đi xe máy (góc so sánh rủi ro, chỉ số liệu chắc).

10 bài viết

Tự tạo vận may: chuẩn bị gặp cơ hội

Nhìn may mắn như chuyện có thể vun: "may mắn là khi chuẩn bị gặp cơ hội" (câu thường gán cho Seneca — ghi rõ là "thường gán"), "cơ hội chỉ đến với người chuẩn bị sẵn" (Louis Pasteur), nghiên cứu "người may mắn" của Richard Wiseman, phát hiện tình cờ trong khoa học (penicillin), đứng dậy sau chuyện rủi, giúp người khác gặp may; dạy con nhìn may rủi cho lành.

10 bài viết